Iso-polifonia

Rreth iso-polifonisë

Iso-polifonia është një formë tradicionale e muzikës popullore shqiptare, ku disa zëra këndojnë melodi të ndryshme mbi një iso, një zë i mbajtur nga kori. Ka shumë variante sipas zonës dhe është përfshirë në listën e UNESCO-s për trashëgiminë kulturore jomateriale. Rrënjët e saj kërkohen te vajtimi shumëzërësh, vajtimi tradicional i të vdekurve në jug të Shqipërisë; shprehja e saj instrumentale u zhvillua në kaba.

Këngë polifonike ka në të katër krahinat e jugut: Lalëria (Myzeqeja), Toskëria, Çamëria dhe Labëria. Një formë e afërt gjendet edhe në veri, në zonën e Peshkopisë, në Malësi dhe në trevat shqiptare të Maqedonisë së Veriut. Labëria njihet sidomos për këngët me shumë zëra: këngët me dy zëra i këndojnë vetëm gratë, ato me tre zëra burrat dhe gratë, ndërsa këngët me katër zëra, më të ndërlikuarat, janë veçori e Labërisë.

Zërat e këngës

Në fillim kënga polifonike kishte vetëm dy zëra: marrësin, zërin e parë, dhe kthyesin ose pritësin, zërin e dytë. Më pas u shtua isoja, që i pasuroi harmoninë dhe sot pothuajse nuk mungon kurrë. Këngëtarët popullorë i thonë edhe "e mbajnë zë", "këngë me iso" ose "mbajnë kaba". Gjatë këngës dëgjohen shpesh thirrjet "Bëni iso!" ose "Ajde, mbusheni!".

Shumë këngë polifonike këndohen në Festivalin Folklorik Kombëtar të Gjirokastrës.

Burimet: Wikipedia (anglisht). Fotot: Wikimedia Commons (autorët dhe licencat te çdo foto).